{"id":1696,"date":"2020-02-08T16:15:10","date_gmt":"2020-02-08T16:15:10","guid":{"rendered":"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/?p=1696"},"modified":"2023-03-27T17:42:15","modified_gmt":"2023-03-27T17:42:15","slug":"antiguetat-classica-800-a-500","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/antiguetat-classica-800-a-500\/","title":{"rendered":"Antiguetat cl\u00e0ssica -800 a 500"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/4-inventari-tot\/43-historia\/historia-zero\/\">Hist\u00f2ria<\/a> |\u00a0\u00a0 <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/prehistoria-migracions\/\">Prehist\u00f2ria, migracions, Paleol\u00edtic -100.000 a -8000<\/a>\u00a0|<a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/neolitic-8000\/\"> Neol\u00edtic -8000 -3300<\/a>\u00a0| <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/primeres-civilitzacions-3300-a-800\/\">Primeres civilitzacions -3300 a -800<\/a>\u00a0| <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/antiguetat-classica-800-a-500\/\">Antiguetat cl\u00e0ssica -800 a 500<\/a>\u00a0| <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/edat-mitjana-500-1500-ce\/\">Edat mitjana. 500 \u2013 1500 CE<\/a>\u00a0| <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/moderna-1500-1800\/\">Moderna. 1500 \u2013 1800<\/a>\u00a0| <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/contemporania-1800-1915\/\">Contempor\u00e0nia 1800 \u2013 1915<\/a>\u00a0| <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/actual-1915-ara\/\">Actual 1915 \u2013 ara<\/a><\/p>\n<p>Inici <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/4-inventari-tot\/43-historia\/recorregut-historia\/?temps=-800&amp;tipus=ara\">-800<\/a>,\u00a0<a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/4-inventari-tot\/43-historia\/recorregut-historia\/?temps=1&amp;tipus=ara\"> 1<\/a>\u00a0 , final <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/4-inventari-tot\/43-historia\/recorregut-historia\/?temps=500&amp;tipus=ara\">500<\/a><\/p>\n<ul>\n<li>l&#8217;era axial i les grans concepcions religioses del m\u00f3n: Buda, Confuci, Lao Tse, Gr\u00e8cia, Jerusalem.<\/li>\n<li>Civilitzacions: Europa mediterrani i orient. \u00c0sia, \u00cdndia i Xina. Am\u00e8rica. \u00c0frica<\/li>\n<li>Llenguatges, fam, guerres<\/li>\n<li>Desenvolupaments<\/li>\n<\/ul>\n<hr \/>\n<h2>Era axial, religions<\/h2>\n<p><a title=\"Karl Jaspers\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Karl_Jaspers\">Karl Jaspers<\/a> va introduir el terme <i lang=\"de\">Achsenzeit, <\/i>era pivotal (<a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Axial_Age\">Axial age<\/a> ) per referir-se al per\u00edode que va del s8 al 3 BCE. Noves maneres de pensar van apar\u00e8ixer a P\u00e8rsia amb <a class=\"mw-redirect\" title=\"Zarathustra\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Zarathustra\">Zarathustra<\/a> (c 600-500), a la \u00cdndia amb els <a title=\"Upanishads\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Upanishads\">Upanishads<\/a> i el <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/budisme\/\">budisme<\/a> (Buda 480-400), a Xina amb\u00a0 <a title=\"Confucius\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Confucius\">Confuci<\/a> (551-479) i\u00a0 <a class=\"mw-redirect\" title=\"Lao-Tse\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Lao-Tse\">Lao-Tse<\/a> (s4 BCE) (i altres com <a class=\"mw-redirect\" title=\"Mo Ti\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Mo_Ti\">Mo Ti<\/a>, <a title=\"Zhuang Zhou\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Zhuang_Zhou\">Chuang Tse<\/a>, <a class=\"mw-redirect\" title=\"Lieh Tzu\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Lieh_Tzu\">Lieh Tzu<\/a> ), a Palestina, els profetes d&#8217;Israel com Elies, Isa\u00efes i Jeremies i <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/4-inventari-tot\/42-cultura\/428-religio\/428-cristianisme\/\">Jes\u00fas<\/a>, a Gr\u00e8cia, Homer (s8), Parm\u00e8nides (s6), Her\u00e0clit (s6), S\u00f2crates (470-399), Plat\u00f3 (428-348), Arist\u00f2til (384-322).<\/p>\n<div class=\"templatequotecite\">\n<p>Al Mediterrani l&#8217;era axial acabaria amb Roma (s3 BCE a 3AC), que la consolidaria. Quan Constant\u00ed assumeix el cristianisme el 313, defineix la civilitzaci\u00f3 occidental amb l&#8217;her\u00e8ncia d&#8217;Atenes i Jerusalem. Els dos \u00faltims segles seran inestables per l&#8217;atac de pobles n\u00f2mades fins a la caiguda de l&#8217;imperi. ( <a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Late_antiquity\">Late Antiquity<\/a> ).<\/p>\n<hr \/>\n<\/div>\n<div><strong>Israel<\/strong>. [Els profetes de l&#8217;antic testament com <strong>Isa\u00efes<\/strong> (766-686) ens presenten un D\u00e9u que interv\u00e9 en la hist\u00f2ria. Amb <strong>Jes\u00fas de Natzaret<\/strong> (0-33), aquest D\u00e9u entra en la hist\u00f2ria fent-se home i oferint-se com a sacrifici expiatori per salvar la humanitat. Una proposta religiosa que proclama l&#8217;amor i la compassi\u00f3 per\u00f2 que ben aviat va incorporar un element d&#8217;intoler\u00e0ncia respecte les altres religions. Influ\u00efts per Plat\u00f3, afirmaran la separaci\u00f3 entre cos i \u00e0nima. \u00c9s una antropologia de la culpa, l&#8217;home t\u00e9 un pecat original i est\u00e0 condemnat. \u00c9s una religi\u00f3 del patiment i de negaci\u00f3 de la vida. Igual que se separa \u00e0nima i cos, la vida en aquest m\u00f3n no \u00e9s l&#8217;aut\u00e8ntica, sin\u00f3 la vida eterna, que podr\u00e0 ser al cel o a l&#8217;infern. De manera convenient, aquesta culpa original, i les noves que es produeixen en pecar, nom\u00e9s es poden esborrar &#8220;contractant el monopoli&#8221; dels sacerdots cristians. El 313 Constant\u00ed far\u00e0 el <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/4-inventari-tot\/42-cultura\/428-religio\/428-cristianisme\/\">cristianisme<\/a> la religi\u00f3 oficial de l&#8217;imperi. Tindr\u00e0 un gran poder a l&#8217;edat mitjana ja que els reis ho seran &#8220;per la gr\u00e0cia de D\u00e9u&#8221;. L&#8217;Islam al s6 en ser\u00e0 una ramificaci\u00f3, convertint-se en l&#8217;altra gran religi\u00f3 monoteista.<\/div>\n<div><\/div>\n<div><strong>\u00a0\u00cdndia<\/strong>. Al llarg de l&#8217;\u00e8poca Veda ,\u00a0 es compilen els textos Vedes i els Upanishads, definint una s\u00e8rie de rituals i 33 divinitats. \u00c9s modificat pel brahmanisme que estableix el sistema de castes, els cicles de la reencarnaci\u00f3 i el Nirvana, les divinitats de Shiva i Vishnu. <strong>Siddharta Gautama<\/strong>\u00a0 (566 486 aC) introdu\u00ed el cam\u00ed de l&#8217;alliberament del patiment eliminant el desig, seguint el cam\u00ed de 8 passes amb la Saviesa (Pali), la conducta recta (Sila) i l&#8217;entrenament de la ment (Samadhi). El <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/budisme\/\">budisme<\/a> es veur\u00e0 com un alliberament de la rigidesa dels brahmisme per\u00f2\u00a0 al s8 aquest renaixer\u00e0 i el despla\u00e7ar\u00e0: <strong>hinduisme<\/strong>. El budisme passar\u00e0 a ser predominant a la Xina i sudest asi\u00e0tic on arriba seguint la ruta de la seda, segle V.<\/div>\n<div>\n<div>\n<p><a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=2HAI0\">2HAI0<\/a> \u00cdndia Harappa i Veda -2550 -322. <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=2HAI1\">2HAI1<\/a> \u00cdndia M\u00e0uria -322 -180.<a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=2HAI2\">2HAI2<\/a> \u00cdndia Cl\u00e0ssica i Gupta -180 550.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<div><strong> Xina.\u00a0<\/strong> <a title=\"Confucius\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Confucius\"><strong>Confuci<\/strong><\/a> (551-479) \u00e9s un mestre que no predica unes divinitats sin\u00f3 una vida recta, i m\u00e9s amb l&#8217;exemple que no pas amb grans teories. S\u00f3n uns valors seculars. Hi ha poques dades hist\u00f2riques sobre <strong><a class=\"mw-redirect\" title=\"Lao-Tse\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Lao-Tse\">Lao-Tse<\/a><\/strong> (s4 BCE?) autor o compilador del Tao Te Txing, la base del Taoisme. Viure de manera simple, d&#8217;acord amb la natura, [deixant fluir amb la no-acci\u00f3 wu wei], amb moderaci\u00f3, compassi\u00f3 i humilitat. A partir del segle V arriba el <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/budisme\/\"><strong>budisme<\/strong><\/a> des de la \u00cdndia seguint la ruta de la seda. Acabar\u00e0 essent predominant a Xina, Jap\u00f3 i sudest asi\u00e0tic. Es denvolupa el budisme zen al Jap\u00f3.<br \/>\n<a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=2HAX0\">2HAX0<\/a> Xina Shang, Chou -1700 -221. <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=2HAX1\">2HAX1<\/a> Xina Qin Han -221 220. <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=2HAX2\">2HAX2<\/a> Xina Tres Regnes i Sui 220 618.<\/div>\n<div><\/div>\n<div><strong>Gr\u00e8cia i Roma<\/strong>. [ Es comen\u00e7a a interrogar i pensar el m\u00f3n amb la ra\u00f3, Parm\u00e9nides (s6), Her\u00e0clit (s6), Pit\u00e0gores (586-490 aC) i la matem\u00e0tica, S\u00f2crates (470-399), Plat\u00f3 (428-348) i les realitats immutables rere les aparences, Arist\u00f2til (384-322) amb les categories de mat\u00e8ria\/forma, acte\/pot\u00e8ncia, causes eficient i final. I com a &#8220;maneres de viure&#8221;, l&#8217;<strong>estoicisme<\/strong> de Zen\u00f3 de C\u00edtion (336-264 aC) i despr\u00e9s S\u00e8neca (4aC-65) i Marc Aureli (121-180), viure en harmonia en el m\u00f3n adaptant-se a les circumst\u00e0ncies sense queixar-se. L&#8217;<strong>epicureisme<\/strong>, Epicur (341-270 aC) i l&#8217;atar\u00e0xia, viure sense temor dels d\u00e9us, amb moderaci\u00f3, gaudint del que es pugui. Seguit per Lucreci (94-55aC) .]<\/div>\n<div><\/div>\n<div>\n<hr \/>\n<\/div>\n<div>Queden definides les bases de les grans concepcions religioses del m\u00f3n , les <strong>Abr\u00e0hmiques<\/strong>, amb el cristianisme i l&#8217;islam que vindr\u00e0 aviat, i les <strong>Dh\u00e0rmiques<\/strong>, hinduisme, budisme i taoisme. No es pot dir que estoicisme i epicureisme hagin perdurat com a opcions majorit\u00e0ries.<\/div>\n<div><\/div>\n<div>\n<div>Totes comparteixen una crida a la moderaci\u00f3 i ren\u00fancia de perseguir i satisfer els desigs. Tant les abr\u00e0miques com les d\u00e0rmiques creuen en una exist\u00e8ncia m\u00e9s enll\u00e0 de la mort que dep\u00e8n del nostre comportament moral, les primeres en termes de vida eterna o condemnaci\u00f3 eterna, les segones amb el cicle de reencarnacions. Les abr\u00e0miques veuen l&#8217;home com a culpable i tendeixen a negar la vida present per garantir la futura [ \u00e9s com una estafa en qu\u00e8 cobren diners reals venent unes vacances futures inexistents ]. D\u00e9u \u00e9s un \u00e9sser terrible que castiga tot i que pot ser compassiu. Estem condemnats i la religi\u00f3 t\u00e9 el monopoli de la salvaci\u00f3. Les d\u00e0rmiques no es basen en el temor a D\u00e9u sin\u00f3 en que proposen el que podr\u00edem dir t\u00e8cniques i pr\u00e0ctiques per estar b\u00e9 de salut, mental i f\u00edsica.<\/div>\n<\/div>\n<div><\/div>\n<div>\n<hr \/>\n<\/div>\n<div>(YH) Pr\u00e8viament hi havia religions politeistes i locals, que no tenien pretensi\u00f3 d&#8217;esdevenir universals. Sovint consistien en una mena de contracte en una mena de contracte pel qual a canvi de la devoci\u00f3, expressada en sacrificis de bestiar i ofrenes, les divinitats concedirien bones collites. L&#8217;animisme segueix en el politeisme en forma d&#8217;entitats menors, dimonis, fades, fonts i arbres sagrats. I en el monoteisme, els antics d\u00e9us locals han estat substitu\u00eft pels sants i patrons de ciutats, nacions i gremis. El dualisme, que creu en dos ordres superiors, el b\u00e9 i el mal, ha deixat lloc al monoteisme, que proclama un \u00fanic D\u00e9u, per\u00f2 aleshores t\u00e9 problemes per explicar la pres\u00e8ncia del mal. Els monoteistes voldran imposar el seu monopoli. Les religions dh\u00e0rmiques com el jainisme, el budisme o el taoisme, no recorren a l&#8217;autoritat d&#8217;un \u00e9sser suprem sin\u00f3 al coneixement de la naturalesa humana inevitablement afectada pel patiment del qual nom\u00e9s en pot sortir treballant la disciplina de la meditaci\u00f3.<\/div>\n<div>Les &#8216;religions actuals&#8217; no s\u00f3n teistes per\u00f2 podem considerar el liberalisme, el comunisme, capitalisme, nacionalisme i nazisme com a &#8216;sectes&#8217; que tamb\u00e9 duen a terme esfor\u00e7os missioners per convertir i imposar un monopoli [el paral\u00b7lelisme entre la fi dels temps cristiana i la societat sense classes comunista \u00e9s notable) amb guerres sagnants. Les principals s\u00f3n l&#8217;humanisme liberal, pel qual l&#8217;individu hum\u00e0 \u00e9s sagrat, i l&#8217;humanisme socialista, pel qual la societat \u00e9s sagrada.<\/div>\n<hr \/>\n<h2>Civilitzacions<\/h2>\n<div><strong>Europa, Orient, Mediterr\u00e0<\/strong>.<br \/>\nA Orient i el Mediterrani dominar\u00e0 primer la P\u00e8rsia Aquem\u00e8nida <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=2HOP0\">2HOP0<\/a> (-539 -330), en conflicte amb Cartago <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=2HFNM\">2HFNM<\/a> i Gr\u00e8cia (Arcaica <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=2HEG1\">2HEG1<\/a> &#8211; 800 -500), Cl\u00e0ssica <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=2HEG2\">2HEG2<\/a> (-500 -330)) fins al domini hel\u00b7len\u00edstic d&#8217;Alexandre <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=2HEG3\">2HEG3<\/a> Gr\u00e8cia Hel\u00b7len\u00edstica (-330 -146).<br \/>\nAmb les guerres p\u00faniques la Rep\u00fablica de Roma <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=2HER0\">2HER0<\/a> (-509 -264) ser\u00e0 el poder dominant al mediterr\u00e0 i Ib\u00e8ria <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=2HER1\">2HER1<\/a> (-264 -146) .\u00a0 Amb l&#8217;imperi Rom\u00e0 <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=2HER2\">2HER2<\/a> (-146 280) s&#8217;estendran a les G\u00e0l\u00b7lies i centreeuropa. Juli\u00a0 Cesar, Cesar August,Tiberi, Cal\u00b7l\u00edgula, Claudi, Ner\u00f3. Dinastia Flavia, Vespasi\u00e0, Titus, Domici\u00e0. Els 5 bons Emperadors 96-180 Nerva, Traj\u00e0, Adri\u00e0, Pius Antoni, Marc Aureli. Dinastia Severa 180-235. Inestabilitat.<br \/>\n<a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=2HER3\">2HER3<\/a> (280-500)\u00a0 Imperi tard\u00e0. Atacs dels b\u00e0rbars. Crisi. 364 Separaci\u00f3 imperi Occident i Orient, Constant\u00ed a Constantinoble. 410 Roma saquejada i 476 Emperador deposat. Europa haur\u00e0 estat marcada per la civilitzaci\u00f3 romana excepte les b\u00e0ltiques i el territori eslau que segueix essent un cacicat agr\u00edcola ( <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=2NES0\">2NES0<\/a> ).<\/div>\n<div><\/div>\n<div><strong>\u00c0sia<\/strong>.<br \/>\n<a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=2HAI0\">2HAI0<\/a> \u00cdndia Harappa i Veda -2550 -322. <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=2HAI1\">2HAI1<\/a> \u00cdndia M\u00e0uria -322 -180<\/div>\n<div>\n<p><a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=2HAI2\">2HAI2<\/a> \u00cdndia Cl\u00e0ssica i Gupta -180 550.<br \/>\n<a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=2HAX0\">2HAX0<\/a> Xina Shang, Chou -1700 -221. <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=2HAX1\">2HAX1<\/a> Xina Qin Han -221 220. <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=2HAX2\">2HAX2<\/a> Xina Tres Regnes i Sui 220 618.<br \/>\nApareixen les civilitzacions a Jap\u00f3 <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=2HAJ0\">2HAJ0<\/a> Yayoi i Kofun (-660 538), Corea <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=2HAXK\">2HAXK<\/a> Goguryeo (-57 660) , Tibet <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=2HAXT\">2HAXT<\/a>\u00a0 (-200 618), i Indon\u00e8sia <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=2HAS1\">2HAS1<\/a> (-800 700).<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p><strong>Am\u00e8rica<br \/>\n<\/strong> Segueixen les cultures de mesam\u00e8rica i els Andes fins a la colonitzaci\u00f3 el 1500.<a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=2HMSC\"> 2HMSC<\/a> Cultures centream\u00e8rica, <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=2HMSI\">2HMSI<\/a> Cultures Andes. Cacicats agr\u00edcoles al NE <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=2HMS1\">2HMS1<\/a> . El -300 apareix l&#8217;agricultura a Am\u00e8rica del nord, <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=2HMN0\">2HMN0<\/a> .<\/p>\n<p><strong>\u00c0frica<br \/>\n<\/strong>A partir del -500 s&#8217;ext\u00e9n l&#8217;agricultura a parts de l&#8217;\u00e0frica meridional <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=2HFS0\">2HFS0<\/a> .<\/p>\n<p><strong>Resta<br \/>\n<\/strong>Hauran seguit en cacicats o neol\u00edtic: <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=2NOP0\">2NOP0<\/a>\u00a0 P\u00e8rsia fins els Aquem\u00e8nides. <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=2NAXK\">2NAXK<\/a> Manx\u00faria Corea fins -57. <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=2NAJ0\">2NAJ0<\/a> Jap\u00f3 fins -1000. <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=2NASI\">2NASI<\/a> Sudest Asi\u00e0tic fins 500. Societats de pastors n\u00f2mades: <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=2NR00\">2NR00<\/a> Sib\u00e8ria, <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=2NOA0\">2NOA0<\/a> Ar\u00e0bia, <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=2NAX2\">2NAX2<\/a> Mong\u00f2lia i Tibet fins el -200. Segueixen al paleol\u00edtic: Am\u00e8rica del Nord <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=2PMN0\">2PMN0<\/a> fins -300, L\u2019amaz\u00f2nia i Patag\u00f2nia <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=2PMS2\">2PMS2<\/a> fins el 500, l\u2019\u00c0frica subsahariana <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=2PFS0\">2PFS0<\/a> fins -500, Indon\u00e8sia fins el -800 <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=2PAS1\">2PAS1<\/a>, i\u00a0\u00a0 Austr\u00e0lia <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=2PZ00\">2PZ00<\/a> fins el 1800.<\/p>\n<\/div>\n<hr \/>\n<p><a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/evolucio-dels-llenguatges\/\">Llenguatges<\/a><\/p>\n<p>L\u2019evoluci\u00f3 de l\u2019indoeuropeu aquesta \u00e8poca \u00e9s:<\/p>\n<p>1000-500BC<\/p>\n<ul>\n<li>Oest: The <a title=\"Celtic languages\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Celtic_languages\">Celtic languages<\/a> spread over Central and Western Europe (actualment, Irland\u00e8s, escoc\u00e8s, bret\u00f3). <a title=\"Baltic languages\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Baltic_languages\">Baltic languages<\/a> are spoken in a huge area from present-day Poland to the Ural Mountains.<sup id=\"cite_ref-63\" class=\"reference\"><a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Indo-European_languages#cite_note-63\">[<\/a><\/sup><a class=\"mw-redirect\" title=\"Proto Germanic\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Proto_Germanic\">Proto Germanic<\/a>. Separation of Proto-Italic into <a title=\"Osco-Umbrian languages\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Osco-Umbrian_languages\">Osco-Umbrian<\/a> and <a class=\"mw-redirect\" title=\"Latin-Faliscan languages\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Latin-Faliscan_languages\">Latin-Faliscan<\/a>.<\/li>\n<li>Centre: <a title=\"Homer\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Homer\">Homer<\/a> and the beginning of <a class=\"mw-redirect\" title=\"Classical Antiquity\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Classical_Antiquity\">Classical Antiquity<\/a>.Alfabet grec.\u00a0 A variety of <a title=\"Paleo-Balkan languages\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Paleo-Balkan_languages\">Paleo-Balkan languages<\/a> are spoken in Southern Europe. <a title=\"Zoroaster\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Zoroaster\">Zoroaster<\/a> composes the <a class=\"mw-redirect\" title=\"Gathas\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Gathas\">Gathas<\/a>,<\/li>\n<li>Est:\u00a0 <a title=\"Achaemenid Empire\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Achaemenid_Empire\">Achaemenid Empire<\/a>, replacing the <a class=\"mw-redirect\" title=\"Elamites\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Elamites\">Elamites<\/a> and <a title=\"Babylonia\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Babylonia\">Babylonia<\/a>. [ despr\u00e9s\u00a0 Modern Persian is a continuation of <a title=\"Middle Persian\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Middle_Persian\">Middle Persian<\/a>, an official language of the <a title=\"Sasanian Empire\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Sasanian_Empire\">Sasanian Empire<\/a> (224\u2013651 CE), itself a continuation of <a title=\"Old Persian\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Old_Persian\">Old Persian<\/a>, which was used in the <a title=\"Achaemenid Empire\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Achaemenid_Empire\">Achaemenid Empire<\/a> (550\u2013330 BCE). It originated in the region of <a title=\"Fars Province\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Fars_Province\">Fars<\/a> (<a title=\"Persis\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Persis\">Persia<\/a>) in southwestern Iran, actualment Farsi. A la \u00cdndia, the Vedic Civilization gives way to the <a title=\"Mahajanapadas\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Mahajanapadas\">Mahajanapadas<\/a>. <a class=\"mw-redirect\" title=\"Siddhartha Gautama\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Siddhartha_Gautama\">Siddhartha Gautama<\/a> preaches <a title=\"Buddhism\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Buddhism\">Buddhism<\/a>.<\/li>\n<\/ul>\n<p>500 BC \u2013 1 BC\/AD:<\/p>\n<ul>\n<li>Centre Oest :\u00a0<a class=\"mw-redirect\" title=\"Classical Antiquity\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Classical_Antiquity\">Classical Antiquity<\/a>: spread of <a title=\"Ancient Greek\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Ancient_Greek\">Greek<\/a> and <a title=\"Latin\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Latin\">Latin<\/a> throughout the Mediterranean and, during the <a title=\"Hellenistic period\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Hellenistic_period\">Hellenistic period<\/a> (<a class=\"mw-redirect\" title=\"Indo-Greeks\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Indo-Greeks\">Indo-Greeks<\/a>), to Central Asia and the <a class=\"mw-redirect\" title=\"Hindukush\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Hindukush\">Hindukush<\/a>. <a title=\"Proto-Germanic language\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Proto-Germanic_language\">Proto-Germanic<\/a>.<\/li>\n<li>Est: <a title=\"Kushan Empire\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Kushan_Empire\">Kushan Empire<\/a>, <a class=\"mw-redirect\" title=\"Mauryan Empire\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Mauryan_Empire\">Mauryan Empire<\/a>.<\/li>\n<\/ul>\n<p>1 BC \u2013 AD 500 <a class=\"mw-redirect\" title=\"Late Antiquity\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Late_Antiquity\">Late Antiquity<\/a>:<\/p>\n<ul>\n<li>Centre Oest: attestation of <a title=\"Armenian language\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Armenian_language\">Armenian<\/a>. <a class=\"mw-redirect\" title=\"Proto-Slavic\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Proto-Slavic\">Proto-Slavic<\/a>. The <a title=\"Roman Empire\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Roman_Empire\">Roman Empire<\/a> and then the <a class=\"mw-redirect\" title=\"Migration period\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Migration_period\">Migration period<\/a> marginalize the Celtic languages to the British Isles. The last of the Anatolian languages are <a title=\"Language death\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Language_death\">extinct<\/a>.<\/li>\n<li>Est: <a class=\"mw-redirect\" title=\"Gupta period\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Gupta_period\">Gupta period<\/a>;. <a title=\"Sogdian language\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Sogdian_language\">Sogdian<\/a>, an <a class=\"mw-redirect\" title=\"Eastern Iranian language\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Eastern_Iranian_language\">Eastern Iranian language<\/a>, becomes the <i><a title=\"Lingua franca\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Lingua_franca\">lingua franca<\/a><\/i> of the <a title=\"Silk Road\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Silk_Road\">Silk Road<\/a> in Central Asia leading to China, due to the proliferation of <a title=\"Sogdia\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Sogdia\">Sogdian<\/a> merchants there.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Pel que fa a les lleng\u00fces rom\u00e0niques, entre el 200 aC i 400 dC\u00a0 van apareixent diferents formes de llat\u00ed vulgar. (p\u00e8rdua de la declinaci\u00f3 que \u00e9s substitu\u00efda per preposicions).<\/p>\n<hr \/>\n<p>Fam<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/malalties\/\">Plagues<\/a><\/p>\n<p>429\u2013426 BC Plaga d&#8217;Atenes 0.1M<\/p>\n<p>165\u2013180 Plaga Antonina, verola (smallpox) o xarampi\u00f3 (measles), afecta 25-33% de la poblaci\u00f3 de l\u2019imperi rom\u00e0 amb 5-10M morts.<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/guerres\/\">Guerres<\/a><\/p>\n<p>Gr\u00e8cia: 549 BC\u2013530 BC Conquestes de Cirus el gran. P\u00e8rsia. 100m. 499 BC\u2013449 BC Guerres Gr\u00e8cia-P\u00e8rsia. 300m. 336 BC\u2013323 BC Campanyes Alexandre el Gran. Orient. 142m<\/p>\n<p>ROMA: 264 BC\u2013146 BC Guerres P\u00faniques. Roma-Cartago. 1.5M. Europa: 113BC-61A 1.65M. 66\u2013136 Contra els jueus. 1.5M. 269-453 Gots, Germ\u00e0nics, Huns. 1M<\/p>\n<p>\u00cdndia: 262 BC\u2013261 BC Guerra Kalinga. Imperi Maurya contra Kalinga. \u00cdndia. 175m.<\/p>\n<p>XINA: 230 BC\u2013221 BC Guerres d\u2019unificaci\u00f3 Qin contra Han, Zhao, Yan, Wei, Chu i Qi. Xina. 700m. 184\u2013280 AD Guerra dels tres regnes al final de la dinastia Han. Xina. 36M<\/p>\n<hr \/>\n<p>Desenvolupament<\/p>\n<p>[Confuci, Buda, Jes\u00fas, filosofia grega, Euclides, Astronomia Ptolomeu, Homer, poesia Han]<\/p>\n<p>-300 Astrolabi<br \/>\n-100 carreteres romanes. aqueductes, arcs, c\u00fapules<\/p>\n<p>[ qu\u00e8 calia fer? Potser construir una manera compartida de visi\u00f3 del m\u00f3n, que orden\u00e9s la vida individual i la vida social basant-se en un ordre superior a l&#8217;ef\u00edmer dels homes. En aquesta \u00e8poca (i no s\u00e9 si en la nostra), la ci\u00e8ncia encara no podia oferir aquest ordre. En les religions Abr\u00e0miques l&#8217;ordre el d\u00f3na un D\u00e9u que premia o castiga, ara, un cop mort, i a la fi dels temps. El problema de la mort i la just\u00edcia se supera amb la inmortaliltat de l&#8217;\u00e0nima que se salva o condemna. En les d\u00e0rmiques (de les quals l&#8217;atar\u00e0xia d&#8217;Epicur o l&#8217;esto\u00efcisme en podrien ser una versi\u00f3) hi ha un ordre natural, un patiment que ve dels desigs insatisfets, i un cam\u00ed per superar-ho gr\u00e0cies a la meditaci\u00f3. En alguna versi\u00f3 el problema de la mort i la just\u00edcia se supera amb la reencarnaci\u00f3. ]<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Hist\u00f2ria |\u00a0\u00a0 Prehist\u00f2ria, migracions, Paleol\u00edtic -100.000 a -8000\u00a0| Neol\u00edtic -8000 -3300\u00a0| Primeres civilitzacions -3300 a -800\u00a0| Antiguetat cl\u00e0ssica -800 a 500\u00a0| Edat mitjana. 500 \u2013 1500 CE\u00a0| Moderna. 1500 \u2013 1800\u00a0| Contempor\u00e0nia 1800 \u2013 1915\u00a0| Actual 1915 \u2013 ara Inici -800,\u00a0 1\u00a0 , final 500 l&#8217;era axial i les grans concepcions religioses del m\u00f3n: Buda, &hellip; <\/p>\n<p class=\"link-more\"><a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/antiguetat-classica-800-a-500\/\" class=\"more-link\">Continue reading<span class=\"screen-reader-text\"> &#8220;Antiguetat cl\u00e0ssica -800 a 500&#8221;<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[559,427],"tags":[],"anotacio":[],"civilitzacio":[],"spec":[],"aspecies":[],"Tema poesia":[],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1696"}],"collection":[{"href":"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1696"}],"version-history":[{"count":0,"href":"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1696\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1696"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1696"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1696"},{"taxonomy":"anotacio","embeddable":true,"href":"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/wp-json\/wp\/v2\/anotacio?post=1696"},{"taxonomy":"civilitzacio","embeddable":true,"href":"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/wp-json\/wp\/v2\/civilitzacio?post=1696"},{"taxonomy":"spec","embeddable":true,"href":"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/wp-json\/wp\/v2\/spec?post=1696"},{"taxonomy":"aspecies","embeddable":true,"href":"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/wp-json\/wp\/v2\/aspecies?post=1696"},{"taxonomy":"Tema poesia","embeddable":true,"href":"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/wp-json\/wp\/v2\/Tema poesia?post=1696"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}