{"id":2374,"date":"2021-08-20T08:35:21","date_gmt":"2021-08-20T08:35:21","guid":{"rendered":"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/?p=2374"},"modified":"2023-02-14T10:07:49","modified_gmt":"2023-02-14T10:07:49","slug":"edat-mitjana-500-1500-ce","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/edat-mitjana-500-1500-ce\/","title":{"rendered":"Edat mitjana. 500 &#8211; 1500 CE"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/4-inventari-tot\/43-historia\/historia-zero\/\">Hist\u00f2ria<\/a> |\u00a0\u00a0 <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/prehistoria-migracions\/\">Prehist\u00f2ria, migracions, Paleol\u00edtic -100.000 a -8000<\/a>\u00a0|<a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/neolitic-8000\/\"> Neol\u00edtic -8000 -3300<\/a>\u00a0| <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/primeres-civilitzacions-3300-a-800\/\">Primeres civilitzacions -3300 a -800<\/a>\u00a0| <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/antiguetat-classica-800-a-500\/\">Antiguetat cl\u00e0ssica -800 a 500<\/a>\u00a0| <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/edat-mitjana-500-1500-ce\/\">Edat mitjana. 500 \u2013 1500 CE<\/a>\u00a0| <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/moderna-1500-1800\/\">Moderna. 1500 \u2013 1800<\/a>\u00a0| <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/contemporania-1800-1915\/\">Contempor\u00e0nia 1800 \u2013 1915<\/a>\u00a0| <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/actual-1915-ara\/\">Actual 1915 \u2013 ara<\/a><\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/4-inventari-tot\/43-historia\/recorregut-historia\/?temps=500&amp;tipus=ara\">500<\/a>, <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/4-inventari-tot\/43-historia\/recorregut-historia\/?temps=1000&amp;tipus=ara\">1000<\/a>, <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/4-inventari-tot\/43-historia\/recorregut-historia\/?temps=1500&amp;tipus=ara\">1500<\/a><\/p>\n<ul>\n<li>Medieval? Postcl\u00e0ssica?<\/li>\n<li>Europa, Orient i Nord d&#8217;\u00c0frica. \u00c0sia. Resta<\/li>\n<li>Llenguatges<\/li>\n<li>Fam, Pagues, Guerres<\/li>\n<li>Desenvolupaments<\/li>\n<\/ul>\n<hr \/>\n<h2>Medieval? Postcl\u00e0ssica?<\/h2>\n<p>El terme &#8216;edat mitjana&#8217; l&#8217;introdueixen els historiadors del Renaixement i caracteritza els 10 segles nom\u00e9s per a una Europa que va veure interrompuda la civilitzaci\u00f3 grecoromana pels atacs dels pobles n\u00f2mades cap el 450. A \u00c0sia aquesta irrupci\u00f3 seria cap el 1200 amb els mongols i entretant, \u00cdndia i la Xina Tang i Song tindrien una continu\u00eftat.<\/p>\n<p>Desaparegut l&#8217;ordre de Roma, poc a poc n&#8217;apareixer\u00e0 un de nou al voltant de la <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/4-inventari-tot\/42-cultura\/428-religio\/428-cristianisme\/\">religi\u00f3 cristiana<\/a>, oficialitzada per Constant\u00ed el 313. D&#8217;una banda el moviment mon\u00e0stic iniciat per Sant Benet (480-547), i de l&#8217;altre la figura del Papa de Roma que tindr\u00e0 l&#8217;autoritat de validar reis i emperadors. [Suposo que seria erroni dir que la civilitzaci\u00f3 greco-romana va ser despla\u00e7ada per la cristiana donant lloc a una edat fosca. La civilitzaci\u00f3 greco-romana va desapar\u00e8ixer i el buit que segu\u00ed va ser omplert per la cristiana]. A m\u00e9s dels pobles n\u00f2mades, el 643 irromp l&#8217;Islam, que s&#8217;escampar\u00e0 a tot l&#8217;Orient, nord d&#8217;\u00c0frica i Ib\u00e8ria, i arribar\u00e0 fins la \u00cdndia i Indon\u00e8sia. L&#8217;alta edat mitjana a Europa es caracteritza pel col\u00b7lapse de l&#8217;autoritat central i un descens de la poblaci\u00f3. Les estructures romanes continuen a Orient. Els bisbes cristians segueixen les institucions romanes. L&#8217;imperi carolingi del s8 es desf\u00e0 per guerres civils i invasions dels viquings del nord, magiars de l&#8217;est i sarra\u00efns des del sud.<\/p>\n<p>Les disputes pel poder que ve de l&#8217;esgl\u00e9sia es veuen en el Cisma orient-Occident de 1054\u00a0 i el cisma d&#8217;Occident a 1378 amb uns papes alternatius a Aviny\u00f3. Tamb\u00e9 amb les croades, per &#8216;recuperar&#8217; els llocs sants.<\/p>\n<p>A partir de 1050 millora el clima, augmenta la poblaci\u00f3, la societat s&#8217;organitza amb senyors feudals que posseeixen terres que treballen els pagesos. Els reis aniran unificant territoris. Al s14 disminueix la poblaci\u00f3 per males collites, guerres i la plaga de la pesta negra, que se n&#8217;emport\u00e0 un 30%.<\/p>\n<hr \/>\n<h2>Civilitzacions<\/h2>\n<p><strong>Europa, Orient i nord d&#8217;\u00c0frica<\/strong>.<br \/>\nEls <strong>pobles n\u00f2mades<\/strong> de l&#8217;\u00c0sia central desplacen les tribus de germ\u00e0nia i fan caure l&#8217;imperi Rom\u00e0 Occidental. L&#8217;Oriental amb capital a Bizanci sobreviur\u00e0 fins a la caiguda de Constantinopla. (<a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=3EB01\">3EB01<\/a> 500-642, <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=3EB01\">3EB02<\/a> 1071 <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=3EB01\">3EB03<\/a> 1453). L<strong>&#8216;Islam<\/strong> irromp a Orient <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=3OI01\">3OI01<\/a> 643 &#8211; 1453.\u00a0\u00a0\u00a0 Es disputa el nord d&#8217;\u00c0frica amb Bizanci (<a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=3FM01\">3FM01<\/a> Magrib V\u00e0ndals i Bizanci 500- 643) .<br \/>\nAlta edat mitjana. Europa passa uns segles turbulents fins al s10, Ib\u00e8ria ocupada pels musulmans (<a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=3EE01\">3EE01<\/a> Visigots 500-711, <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=3EE02\">3EE02<\/a> Ib\u00e8ria musulmana i reconquesta, 711-1212). Escandin\u00e0via normanda <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=3EN01\">3EN01<\/a>, Illes Brit\u00e0niques anglasaxons <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=3EA01\">3EA01<\/a> . Francs i Carlemany <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=3EF01\">3EF01<\/a> 500-936. It\u00e0lia, Ostrogods i Carolingis <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=3EI01\">3EI01<\/a> 500-951.<br \/>\nBaixa edat mitjana. Es van consolidant els poders i s&#8217;estabilitza a partir del 1050. Escandin\u00e0via <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=3EN02\">3EN02<\/a> 935-1471. Anglaterra Anjou i Plantagenet, Guerra 100 anys. <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=3EA02\">3EA02<\/a>\u00a0 1066-1485.\u00a0 <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=3EF02\">3EF02<\/a> Fran\u00e7a, Capetos i Guerra 100 anys, 936-1498. <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=3ED01\">3ED01<\/a> Imperi Germ\u00e0nic, Boh\u00e8mia i Moravia t1: 936-1500.\u00a0 <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=3EE03\">3EE03<\/a> Corona de Castilla 1212 -1479. <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=3EEC1\">3EEC1<\/a> Catalunya, la corona d\u2019Arag\u00f3 711-1479. <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=3EEP1\">3EEP1<\/a> Portugal\u00a0 1212-1579. It\u00e0lia <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=3EI02\">3EI02<\/a> 951-1459.<br \/>\nEslaus i R\u00fassia. Es desplacen tamb\u00e9 sota la pressi\u00f3 dels huns.\u00a0 <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=3ER01\">3ER01<\/a> Eslaus\u00a0 500-862. Comen\u00e7a la R\u00fassia Varego i Eslava <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=3ER02\">3ER02<\/a> 862-1245. Sib\u00e8ria medieval <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=3R001\">3R001<\/a> i <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=3R002\">3R002<\/a> 500-1245. El 1245 R\u00fassia es consolida, Gran Ducat de Mosc\u00fa <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=3ER03\">3ER03<\/a> 1245-1471. Irrompen els Mongols que estableixen el Khanat de l&#8217;Horda d&#8217;or. <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=3ERM1\">3ERM1<\/a> Khanat Mongols 1245-1471.<\/p>\n<p><strong>\u00c0sia<br \/>\n<\/strong> \u00cdndia dividida en nord i sud, pr\u00f2spera, l&#8217;hinduisme despla\u00e7a el budisme <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=3AI01\">3AI01<\/a> El 1206 turcs i mamelucs conquereixen el nord i estableixen el Sultanat de Delhi\u00a0 <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=3AI02\">3AI02<\/a> fins que s\u00f3n atacats pels Timur i despr\u00e9s Baber.<br \/>\nMentre Europa viu segles dif\u00edcils Xina tindr\u00e0 set segles de prosperitat amb les dinasties Tang <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=3AX01\">3AX01<\/a> 618-960 i Song <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=3AX02\">3AX02<\/a> 960-1280. S&#8217;escampa el budisme i floreix la poesia que \u00e9s un requisit pels ex\u00e0mens imperials.<br \/>\nSemblantment com ha passat a Europa, els pobles n\u00f2mades seran un factor disruptor afectant \u00cdndia i Xina. Aqu\u00ed seran els mongols de Gengis Khan el 1200, <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=3AXM1\">3AXM1<\/a> Imperi Mongol estrictament a Mong\u00f2lia i \u00e0rea d&#8217;influ\u00e8ncia,\u00a0 <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=3AXM0\">3AMX0<\/a>. Acabaran assimilant les cultures que han enva\u00eft. Aix\u00ed tenim la Xina Yuan de Kublai Khan <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=3AX03\">3AX03<\/a> 1280-1368 fins que una rebel\u00b7li\u00f3 instal\u00b7la la dinastia Ming <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=3AX04\">3AX04<\/a> 1368-1644.<br \/>\nEl Tibet (<a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=3AXT1\">3AXT1<\/a> 618-1200) queda sota domini Mongol del 1200-1400 i torna a ser independent a partir de 1400 <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=3AXT3\">3AXT3<\/a>. Corea t\u00e9 les dinasties Silla i Goryeo <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=3AXK1\">3AXK1<\/a>\u00a0 660 1392 i tamb\u00e9 pateix desgast pels atacs dels mongols. El Jap\u00f3 cl\u00e0ssic <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=3AJ01\">3AJ01<\/a> 538-1185 i el feudal <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=3AJ02\">3AJ02<\/a>\u00a0 1185- 1600 se n&#8217;escapen. Igualment Indoxina <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=3ASX1\">3ASX1<\/a> 500-1500, amb les grans civilitzacions de l&#8217;imperi Khmer. Indon\u00e8sia <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=2HAS1\">2HAS1<\/a>\u00a0 -800 700 , <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=3ASI1\">3AIS1<\/a>\u00a0 700-1500 fa una transici\u00f3 a l&#8217;Islam cap el 1250.<\/p>\n<p><strong>Resta<br \/>\n<\/strong>\u00c0frica subsahariana, rutes comercials \u00e0rabs <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=3FS01\">3FS01<\/a>, Am\u00e8rica segueix igual fins la colonitzaci\u00f3 arribant l&#8217;agricultura a la Patag\u00f2nia i amaz\u00f2nia. (<a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=2HMN0\">2HMN0<\/a> Am\u00e8rica nord agricola-300- 1650, Cultures centrem\u00e8rica i andes, <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=2HMSC\"> 2HMSC<\/a> i <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=2HMSI\">2HMSI<\/a>\u00a0 -2000 &#8211; 1500, <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=2HMS1\">2HMS1<\/a> Sudam\u00e8rica nord agr\u00edcola -2000 &#8211; 1500, <a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/pagina\/fitxa-historia\/?codi=3MS02\">3MS02<\/a> Tribus Agr\u00edcoles Estepa Am\u00e8rica del sud 500 &#8211; 1500)<\/p>\n<hr \/>\n<h2><a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/evolucio-dels-llenguatges\/\">Llenguatges<\/a><\/h2>\n<p>L\u2019evoluci\u00f3 de l\u2019indoeuropeu aquesta \u00e8poca \u00e9s:<\/p>\n<p>500\u20131000: <a title=\"Early Middle Ages\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Early_Middle_Ages\">Early Middle Ages<\/a>.<\/p>\n<ul>\n<li>Oest: L&#8217;edat dels vikings est\u00e9n el <a title=\"Old Norse\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Old_Norse\">Old Norse<\/a> <a title=\"Koin\u00e9 language\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Koin%C3%A9_language\">koine<\/a> a Escandin\u00e0via, illes brit\u00e0niques i Isl\u00e0ndia. Les lleng\u00fces eslaves spanning Scandinavia, the British Isles and Iceland. Slavic languages spread over wide areas in central, eastern and southeastern Europe, largely replacing Romance in the Balkans (with the exception of Romanian) and whatever was left of the <a title=\"Paleo-Balkan languages\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Paleo-Balkan_languages\">paleo-Balkan languages<\/a> with the exception of Albanian. [ d\u2019aqu\u00ed vindr\u00e0 el rus].<\/li>\n<li>Centre: The <a class=\"mw-redirect\" title=\"Islamic conquest\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Islamic_conquest\">Islamic conquest<\/a> and the <a class=\"mw-redirect\" title=\"Turkic expansion\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Turkic_expansion\">Turkic expansion<\/a> results in the <a title=\"Arabization\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Arabization\">Arabization<\/a> and <a title=\"Turkification\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Turkification\">Turkification<\/a> of significant areas where Indo-European languages were spoken. <a title=\"Tocharian languages\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Tocharian_languages\">Tocharian<\/a> is extinct in the course of the Turkic expansion.<\/li>\n<li>Est: <a class=\"mw-redirect\" title=\"Northeastern Iranian languages\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Northeastern_Iranian_languages\">Northeastern Iranian<\/a> (<a class=\"mw-redirect\" title=\"Scytho-Sarmatian\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Scytho-Sarmatian\">Scytho-Sarmatian<\/a>) is reduced to small refugia.<\/li>\n<\/ul>\n<p>1000\u20131500: <a title=\"Late Middle Ages\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Late_Middle_Ages\">Late Middle Ages<\/a>: Attestation of <a title=\"Albanian language\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Albanian_language\">Albanian<\/a> and <a title=\"Baltic languages\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Baltic_languages\">Baltic<\/a>.<\/p>\n<p>Sense documents escrits no es pot saber gaire l&#8217;evoluci\u00f3 de les lleng\u00fces rompaniques.<\/p>\n<p>El primer document escrit en catal\u00e0 \u00e9s de 1105, el <a href=\"https:\/\/www.elnacional.cat\/ca\/cultura\/identifiquen-autor-text-antic-catala-ramon-de-cabo_657842_102.html\">Memorial de greuges<\/a> de Guitard Isarn, senyor de Caboet, escrit per Ram\u00f3n de Cab\u00f3.<\/p>\n<ul>\n<li><b><a class=\"mw-redirect\" title=\"Ibero-Romance languages\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Ibero-Romance_languages\">Ibero-Romance<\/a>:<\/b> <a title=\"Portuguese language\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Portuguese_language\">Portuguese<\/a>\/<a title=\"Galician language\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Galician_language\">Galician<\/a>, <a title=\"Asturleonese language\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Asturleonese_language\">Asturleonese<\/a>\/<a title=\"Mirandese language\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Mirandese_language\">Mirandese<\/a>, <a title=\"Spanish language\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Spanish_language\">Spanish<\/a>, <a title=\"Aragonese language\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Aragonese_language\">Aragonese<\/a>, <a title=\"Judaeo-Spanish\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Judaeo-Spanish\">Ladino<\/a>;<\/li>\n<li><b><a title=\"Occitano-Romance languages\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Occitano-Romance_languages\">Occitano-Romance<\/a>:<\/b> <a title=\"Catalan language\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Catalan_language\">Catalan<\/a>\/<a title=\"Valencian language\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Valencian_language\">Valencian<\/a>, <a title=\"Occitan language\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Occitan_language\">Occitan (lenga d\u2019oc)<\/a>, <a class=\"mw-redirect\" title=\"Gascon language\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Gascon_language\">Gascon<\/a> (sometimes considered part of Occitan);<\/li>\n<li><b><a title=\"Gallo-Romance languages\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Gallo-Romance_languages\">Gallo-Romance<\/a>:<\/b> <a title=\"French language\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/French_language\">French<\/a>\/<a title=\"Langues d'o\u00efl\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Langues_d%27o%C3%AFl\">O\u00efl languages<\/a>, <a class=\"mw-redirect\" title=\"Franco-Proven\u00e7al language\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Franco-Proven%C3%A7al_language\">Franco-Proven\u00e7al (Arpitan)<\/a>;<\/li>\n<li><b><a title=\"Rhaeto-Romance languages\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Rhaeto-Romance_languages\">Rhaeto-Romance<\/a>:<\/b> <a title=\"Romansh language\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Romansh_language\">Romansh<\/a>, <a title=\"Ladin language\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Ladin_language\">Ladin<\/a>, <a title=\"Friulian language\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Friulian_language\">Friulian<\/a>;<\/li>\n<li><b><a title=\"Gallo-Italic languages\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Gallo-Italic_languages\">Gallo-Italic<\/a>:<\/b> <a title=\"Piedmontese language\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Piedmontese_language\">Piedmontese<\/a>, <a class=\"mw-redirect\" title=\"Ligurian (Romance language)\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Ligurian_(Romance_language)\">Ligurian<\/a>, <a title=\"Lombard language\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Lombard_language\">Lombard<\/a>, <a title=\"Emilian dialects\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Emilian_dialects\">Emilian<\/a>, <a title=\"Romagnol dialects\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Romagnol_dialects\">Romagnol<\/a>;<\/li>\n<li><a title=\"Venetian language\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Venetian_language\"><b>Venetian<\/b><\/a> (classification disputed);<\/li>\n<li><b><a title=\"Italo-Dalmatian languages\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Italo-Dalmatian_languages\">Italo-Dalmatian<\/a>:<\/b> <a title=\"Italian language\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Italian_language\">Italian<\/a> (<a title=\"Tuscan dialect\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Tuscan_dialect\">Tuscan<\/a>, <a title=\"Corsican language\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Corsican_language\">Corsican<\/a>, <a title=\"Sassarese language\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Sassarese_language\">Sassarese<\/a>, <a title=\"Central Italian\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Central_Italian\">Central Italian<\/a>), <a title=\"Sicilian language\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Sicilian_language\">Sicilian<\/a>\/<a class=\"mw-redirect\" title=\"Southern Italian languages\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Southern_Italian_languages\">Extreme Southern Italian<\/a>, <a title=\"Neapolitan language\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Neapolitan_language\">Neapolitan<\/a>\/<a class=\"mw-redirect\" title=\"Southern Italian languages\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Southern_Italian_languages\">Southern Italian<\/a>, <a title=\"Dalmatian language\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Dalmatian_language\">Dalmatian<\/a> (extinct in 1898), <a title=\"Istriot language\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Istriot_language\">Istriot<\/a>;<\/li>\n<li><b><a title=\"Eastern Romance languages\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Eastern_Romance_languages\">Eastern Romance<\/a>:<\/b> <a title=\"Romanian language\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Romanian_language\">Romanian<\/a>, <a title=\"Aromanian language\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Aromanian_language\">Aromanian<\/a>, <a title=\"Megleno-Romanian language\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Megleno-Romanian_language\">Megleno-Romanian<\/a>, <a title=\"Istro-Romanian language\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Istro-Romanian_language\">Istro-Romanian<\/a>;<\/li>\n<li><b><a title=\"Sardinian language\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Sardinian_language\">Sardinian<\/a>.<\/b><\/li>\n<\/ul>\n<hr \/>\n<h2><a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/fam-a-la-historia\/\">FAM<\/a><\/h2>\n<p>Europa: 536 CE La temperatura cau uns 2.5\u00ba, el sol no escalfa, possiblement degut a erupcions volc\u00e0niques. ? 1315-1317 Gran fam a Europa, causada pel mal temps i malalties del bestiar. 7.5M. Per\u00edode marcat per crims i episodis de canibalisme i infanticidis.<\/p>\n<p>Am\u00e8rica: 800 CE Una sequera severa causar\u00e0 la mort per gana i set a milions de maies, destruint la seva civilitzaci\u00f3.<\/p>\n<p>\u00c0sia: 1230 CE La fam Kanki, per erupcions volc\u00e0niques al Jap\u00f3. 2M. 1333-1337 Fam a Xina per mal temps i inundacions. 6M.<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/malalties\/\">PLAGUES<\/a><\/p>\n<p>541\u2013549 Plaga de justini\u00e0, (pesta bub\u00f2nica causada pel bacteri <i><a title=\"Yersinia pestis\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Yersinia_pestis\">Yersinia pestis<\/a><\/i>), Bizanci, Europa , Nord d\u2019\u00e0frica i Orient. Afecta 7-56% de la poblaci\u00f3 amb 15-100M morts.<\/p>\n<p>735\u2013737 Verola, 33%poblaci\u00f3 del Jap\u00f3, 2M.<\/p>\n<p>1346\u20131353 La pesta negra (pesta bub\u00f2nica causada pel bacteri <i><a title=\"Yersinia pestis\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Yersinia_pestis\">Yersinia pestis<\/a><\/i>), mor un 30-60% de la poblaci\u00f3 Europea, uns 75-200M.<\/p>\n<hr \/>\n<h2><a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/guerres\/\">Guerres<\/a><\/h2>\n<p>Orient: 629\u20131050 Guerres Bizanci-Islam. 2M. Croades<br \/>\n1095\u20131291 Croades. Bizanci contra Selj\u00facides, cristians contra musulmans. 2M. Orient.<\/p>\n<p>Europa: 711\u20131492 Reconquista. Espanya i portugal contra estats isl\u00e0mics. 8.5M.\u00a0 1208\u20131229 Croada dels albigesos. Estats papals contra els c\u00e0tars. Fran\u00e7a. 500m.<br \/>\nGRAN BRETANYA: 1296\u20131357 Guerra de la independ\u00e8ncia d\u2019Esc\u00f2cia. 100m<br \/>\n1455\u20131487 Guerres de les roses, House of Lancaster, House of Tudor contra House of York. 90m. 1337\u20131453 Guerra dels cent anys pel control de Fran\u00e7a, els Plantagenet anglesos (d\u2019origen franc\u00e8s) que reclamaven el tron de Fran\u00e7a que havia quedat buit pels Capets, contra els Valois que l\u2019acabaran retenint. 3M.<\/p>\n<p>XINA<br \/>\n598\u2013614 Guerra Xina Sui-Corea Goguryeo. 300m. 755\u2013763 Rebel\u00b7li\u00f3 An Lushan. Dinastia Tang xinesa contra l\u2019estat Yan. 30M 993\u20131019 Imperi Lieao contra Corea Goryeo. 90m. 1075\u20131077 Entre imperi Song i el regme Dai Viet. Xina-Vietnam. 600m.<\/p>\n<p>MONGOLS, \u00c0SIA CENTRAL<br \/>\n1206\u20131368 Imperi Mongol contra diferents regions d\u2019Eur\u00e0sia. 30M<br \/>\n1370\u20131405. Conquestes de Timur. Eur\u00e0sia. 15M<\/p>\n<hr \/>\n<h2>Desenvolupaments<\/h2>\n<p>[ Quins eren els reptes? A Europa, potser recuperar-se del col\u00b7lapse de l&#8217;imperi rom\u00e0? trobar el que Yuval Harari anomena una ficci\u00f3 comuna compartida per ordenar la vida, en aquest cas la religi\u00f3? Els seg\u00fcents reptes, pensament independent, progr\u00e9s per la ci\u00e8ncia i la tecnologia, queden per a l&#8217;edat moderna]<\/p>\n<p>[Teologia, Arquitectura i pintura rom\u00e0nica i g\u00f2tica][poesia Tang i Song][poesia trobadors]<\/p>\n<div>Pensadors medievals:<\/div>\n<div>maimonides 1135 1204\u00a0\u00a0\u00a0averroes 1126 1198 avicenna 980 1037 ramon llull 1232\u00a0\u00a0\u00a01315\u00a0\u00a0tom\u00e0s aquino 1225\u00a0\u00a0\u00a01274<\/div>\n<div><\/div>\n<p>850; Xina, p\u00f2lvora. 14xx armes de foc, artilleria<br \/>\n950. El mol\u00ed de vent (P\u00e8rsia)<br \/>\n1000 La filadora (\u00e0rabs)<br \/>\n1044 La br\u00faixola<br \/>\n1026 El cigonyal (\u00e0rabs)<br \/>\n1250\u20131300: El rellotge mec\u00e0nic<br \/>\n1455: Gutenberg, la impremta.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Hist\u00f2ria |\u00a0\u00a0 Prehist\u00f2ria, migracions, Paleol\u00edtic -100.000 a -8000\u00a0| Neol\u00edtic -8000 -3300\u00a0| Primeres civilitzacions -3300 a -800\u00a0| Antiguetat cl\u00e0ssica -800 a 500\u00a0| Edat mitjana. 500 \u2013 1500 CE\u00a0| Moderna. 1500 \u2013 1800\u00a0| Contempor\u00e0nia 1800 \u2013 1915\u00a0| Actual 1915 \u2013 ara 500, 1000, 1500 Medieval? Postcl\u00e0ssica? Europa, Orient i Nord d&#8217;\u00c0frica. \u00c0sia. Resta Llenguatges Fam, Pagues, Guerres &hellip; <\/p>\n<p class=\"link-more\"><a href=\"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/edat-mitjana-500-1500-ce\/\" class=\"more-link\">Continue reading<span class=\"screen-reader-text\"> &#8220;Edat mitjana. 500 &#8211; 1500 CE&#8221;<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[558,427],"tags":[],"anotacio":[],"civilitzacio":[],"spec":[],"aspecies":[],"Tema poesia":[],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2374"}],"collection":[{"href":"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2374"}],"version-history":[{"count":0,"href":"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2374\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2374"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2374"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2374"},{"taxonomy":"anotacio","embeddable":true,"href":"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/wp-json\/wp\/v2\/anotacio?post=2374"},{"taxonomy":"civilitzacio","embeddable":true,"href":"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/wp-json\/wp\/v2\/civilitzacio?post=2374"},{"taxonomy":"spec","embeddable":true,"href":"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/wp-json\/wp\/v2\/spec?post=2374"},{"taxonomy":"aspecies","embeddable":true,"href":"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/wp-json\/wp\/v2\/aspecies?post=2374"},{"taxonomy":"Tema poesia","embeddable":true,"href":"http:\/\/meumon.synology.me\/museu\/wp-json\/wp\/v2\/Tema poesia?post=2374"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}